موارد مشمول بیمه و مالیات حقوق ۱۴۰۵ جدول کامل و لیست اقلام؛ راهنمای کامل، نکات مهم و کاربردها

در این مقاله، موضوع «موارد مشمول بیمه و مالیات حقوق ۱۴۰۵: جدول کامل و لیست اقلام» به‌صورت مرحله‌ای و کاربردی بررسی می‌شود.

حقوق پایه، پاداش‌ها و مزایا در سال ۱۴۰۵

در فرآیند محاسبه مالیات حقوق، ابتدا حقوق پایه، پاداش‌ها و مزایا جمع‌آوری می‌شود. پس از کسر معافیت‌های قانونی، مبلغ باقی‌مانده برای تعیین میزان مالیات در نظر گرفته می‌شود. مالیات حقوق معمولاً بر اساس نرخ‌های تصاعدی (پلکانی) محاسبه می‌شود، به این معنا که با افزایش درآمد، نرخ مالیات نیز افزایش می‌یابد.

نکته: برای مطالعه جدول موارد مشمول بیمه و مالیات سال ۱۴۰۵ و کسب اطلاعات در مورد موارد مشمول مالیات حقوق، با ما همراه باشید.

معافیت‌های مالیاتی حقوق در سال ۱۴۰۵

بر اساس قانون بودجه ۱۴۰۵، سقف معافیت مالیاتی ماهانه ۴۰ میلیون تومان تعیین شده است که معادل ۴۸۰ میلیون تومان در سال می‌باشد. همچنین، موارد معاف از مالیات حقوق در سال ۱۴۰۵ به شرح زیر است:

• حقوق و دستمزد مربوط به سنوات، خسارت اخراج، حقوق ایام مرخصی استفاده‌نشده، حقوق بازنشستگی یا مستمری پرداختی به وراث که در زمان بازنشستگی یا ازکارافتادگی به حقوق‌بگیر پرداخت می‌شود.
• عیدی و پاداش پایان سال به میزان یک‌دوازدهم معافیت سالانه، یعنی معادل ۴۰ میلیون تومان در ماه.

مزایای غیرنقدی و سقف معافیت مالیاتی سال ۱۴۰۵

در سال ۱۴۰۵، مزایای غیرنقدی به میزان دو دوازدهم معافیت سالانه، معادل ۸۰ میلیون تومان در سال، محسوب می‌شود. بر اساس رأی شماره ۵۹۱ دیوان عدالت اداری، دو هفتم هزینه‌های درمان و همچنین اعمال هفت هفتم برای حق بیمه سهم کارگر ابطال شده است.

سقف مالیات بر حقوق در سال ۱۴۰۵، بر اساس ماده ۸۴ قانون مالیات‌های مستقیم، میزان معافیت مالیاتی حقوق سالانه است که هر سال در قانون بودجه مشخص می‌شود. بر اساس قانون بودجه سال ۱۴۰۵، مبلغ معافیت مالیات حقوق ماهانه ۴۰ میلیون تومان تعیین شده است. بنابراین، حقوق هر فرد تا این مبلغ در ماه مشمول مالیات نمی‌شود و مازاد بر آن به صورت پلکانی مشمول مالیات خواهد شد.

کارگرانی که درآمد ماهانه آن‌ها تا ۴۰ میلیون تومان باشد، از معافیت مالیاتی بر حقوق بهره‌مند می‌شوند. همچنین، سقف معافیت سالانه مالیاتی کارکنان دولت در سال ۱۴۰۵، ۴۸۰ میلیون تومان است.

تغییرات در مالیات حقوق و مزایا در سال ۱۴۰۵

در سال ۱۴۰۵، نرخ مالیات بر درآمد حقوق ۳۰ درصد اعلام شده است. لازم است توجه داشته باشید که سقف مزایای مشمول بیمه در هر سال، معادل هفت برابر حداقل حقوق اعلام‌شده در همان سال است. در صورتی که میزان مزایا بیشتر از این سقف باشد، افراد از پرداخت حق بیمه معاف می‌شوند.

نکته مهم: بر اساس بخشنامه شماره ۲۰۰/۹۹/۵۸ مورخ ۱۳۹۹/۸/۱۴، وجوهی مانند بن کارگری، حق مسکن، حق اولاد و سایر مزایای شاغل، از پرداخت مالیات معاف بودند؛ اما مطابق قانون بودجه ۱۴۰۵، این موارد شامل حق شغل، حق شاغل و سایر موارد مذکور مشمول مالیات هستند.

در قانون بودجه ۱۴۰۵، کلیه درآمدهای حقوقی کارکنان دولتی و غیردولتی، شامل موارد زیر، مشمول مالیات با نرخ پلکانی هستند:

تحول مهم در مزایای رفاهی و انگیزشی: کارگرانی که تا پایان سال ۱۴۰۲ مالیات بر این مزایا پرداخت کرده‌اند، می‌توانند درخواست استرداد مالیات اضافه‌پرداختی خود را بر اساس بخشنامه مربوطه به سازمان امور مالیاتی ارائه دهند.

مقررات مربوط به دریافت مزد و بیمه تأمین اجتماعی

بر اساس ماده ۳۰ قانون تأمین اجتماعی، مزد کارگرانی که مشمول قانون بیمه تأمین اجتماعی هستند، باید توسط کارفرما از حقوق آنان کسر و به همراه سهم کارفرما به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت شود. همچنین، طبق ماده ۲ قانون بیمه تأمین اجتماعی، مزد یا حقوق یا کارمزد شامل هر نوع وجوه و مزایای نقدی یا غیرنقدی است که به صورت مستمر در مقابل انجام کار به بیمه‌شده پرداخت می‌شود.

بنابراین، مزایای نقدی یا غیرنقدی که به صورت مستمر و در مقابل کار به افراد پرداخت می‌شود، مشمول کسر حق بیمه هستند. یکی از عوامل مهم در تعیین مشمول یا غیرمشمول بودن این مزایا، تداوم یا عدم تداوم آن‌ها است. به عنوان نمونه، اگر مبلغ مربوط به لباس کار به صورت ماهانه و مستمر پرداخت شود، این مبلغ مشمول کسر بیمه است؛ اما اگر این پرداخت‌ها به صورت ۶ ماهه یا سالانه انجام شود، چون مستمر نیستند، مشمول کسر بیمه نخواهند بود.

نکته: مزایای غیرمستمر، مانند پرداخت‌های غیرماهانه، مشمول کسر حق بیمه نمی‌شوند.

موارد معاف از بیمه تأمین اجتماعی، بر اساس اعلام سازمان تأمین اجتماعی در سایت رسمی این سازمان و بند د از فصل سوم بخشنامه ۴۱۹۵، شامل موارد زیر است:

• مابه‌التفاوت کمک هزینه مسکن و خوار و بار در ایام بیماری
• خسارت اخراج و مزایای پایان کار (سنوات)
• پاداش افزایش تولید (در صورت دریافت مجوز از اداره کار)

توجه: این موارد به هیچ‌وجه شامل کسر حق بیمه نمی‌شوند، زیرا توسط سازمان تأمین اجتماعی به عنوان معافیت اعلام شده‌اند.

سایر هزینه‌هایی که در فیش حقوقی کارمندان ثبت می‌شوند، در لیست موارد معاف قرار ندارند و مشمول کسر بیمه نیستند، مگر در موارد خاص و طبق مقررات مربوطه.

مشمولیت بیمه تأمین اجتماعی و نحوه پرداخت حق بیمه

افراد و مشاغلی که تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی قرار می‌گیرند، در جدول جامع موارد مشمول و غیرمشمول بیمه و مالیات ۱۴۰۵ مشخص شده است. این جدول برای انواع حقوق، مزایای نقدی و غیرنقدی، وضعیت مشمول یا غیرمشمول بودن آن‌ها را تعیین می‌کند.

بیمه تأمین اجتماعی چیست؟ این سازمان قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین نهاد بیمه‌ای در کشور است که وظیفه دارد پوشش اجباری برای کارگران و حقوق‌بگیران و همچنین پوشش اختیاری برای صاحبان مشاغل آزاد را فراهم کند. هدف اصلی این بیمه، حمایت از نیروی کار کشور در مقابل بیماری، ازکارافتادگی و بازنشستگی است. استانداردهای این بیمه بر اساس استانداردهای سازمان‌های بین‌المللی تأمین اجتماعی، مانند سازمان بین‌المللی کار، تدوین شده است.

در سیستم بیمه تأمین اجتماعی ایران، حق بیمه توسط سه طرف شامل دولت، کارفرما و فرد بیمه‌شده پرداخت می‌شود. برای محاسبه حق بیمه پرداختی، می‌توان از نرم‌افزارهای محاسبه حقوق و دستمزد بهره برد.

نحوه محاسبه حق بیمه چگونه است؟ در مشاغل عادی، مجموع نرخ حق بیمه ۳۰ درصد از کل حقوق، مزایا و حقوق نقدی و غیرنقدی هر فرد است. بر اساس اعلام سازمان تأمین اجتماعی، این ۳۰ درصد شامل موارد زیر است:

در نتیجه، مجموع نرخ حق بیمه در این سیستم ۳۰ درصد است که شامل سهم کارفرما و کارمند می‌شود. برای محاسبه دقیق این مبلغ، می‌توان از نرم‌افزارهای حقوق و دستمزد بهره برد.

موارد معاف از مالیات حقوق و ذخایر حق بیمه

مواردی که به طور مستقیم از مالیات بر حقوق معاف هستند، شامل موارد زیر می‌باشند:

• کل ۷ درصد حق بیمه سهم کارگر، شامل حقوق و بیمه تکمیلی، از مالیات معاف است (بخشنامه معافیت دو هفتم منقضی شده است — برای اطلاعات کامل، بخش «معافیت حق بیمه سهم کارگر» را ملاحظه کنید).
• وجوه پرداختی بابت فوت، بازنشستگی، ازکارافتادگی و استعفای کارگر.
• وجوه پرداختی برای حقوق ایام مرخصی استفاده‌نشده.
• حقوق یک‌دوازدهم عیدی (معادل ۴۰ میلیون تومان در سال ۱۴۰۵).
• دو دوازدهم مزایای غیرنقدی پرداختی به کارکنان (معادل ۸۰ میلیون تومان در سال ۱۴۰۵).
• وجوه حاصل از بیمه برای جبران خسارت بدنی، معالجه و موارد مشابه.
• پنجاه‌درصد مالیات حقوق کارکنان شاغل در مناطق کمتر توسعه‌یافته.
• وجوهی که کارفرما به‌صورت مستقیم یا از طریق حقوق‌بگیر، بابت هزینه‌های معالجه کارکنان یا افراد تحت تکفل آن‌ها، به پزشک یا بیمارستان بر اساس اسناد و مدارک معتبر پرداخت کند.

توجه داشته باشید که علاوه بر موارد فوق، حقوق کارکنان شاغل در مناطق آزاد تجاری نیز به‌طور کامل از مالیات بر حقوق معاف است.

ذخایر حق بیمه چیست؟

ذخایر حق بیمه شامل حق بیمه‌هایی است که توسط بیمه‌کننده دریافت می‌شود و در آینده برای پرداخت هزینه‌های بیمه‌ای فرد بیمه‌شده مورد استفاده قرار می‌گیرد. به عنوان نمونه، اگر یک کارمند برای مدت ۳۰ سال حق بیمه پرداخت کند، تمامی این پرداخت‌ها به عنوان ذخیره بیمه محسوب می‌شود.

آیا وجوه پرداختی بابت بازنشستگی مشمول مالیات می‌شوند؟

در متن منتشرشده، توضیحی در مورد مشمول بودن یا نبودن وجوه پرداختی بابت بازنشستگی ارائه نشده است. برای اطلاعات دقیق‌تر، باید به مقررات مربوطه مراجعه کرد.

بررسی موارد مربوط به حق بیمه و مالیات‌های مرتبط

در مواردی که حق بیمه عاید نشده باشد، این مبلغ در نظر گرفته می‌شود و از ذخایر حق بیمه برای پرداخت حقوق بازنشستگی استفاده می‌گردد. بر اساس قانون، وجوه پرداختی بابت حقوق بازنشستگی مشمول مالیات نیستند.

همچنین، هزینه‌های درمانی کارکنان از موارد معاف از مالیات حقوق محسوب می‌شوند. اما توجه داشته باشید که مالیات هزینه‌های درمانی قابل کسر توسط کارفرما نیست و در صورت کسر این مبلغ از حقوق، حقوق‌بگیر باید به‌عنوان یک مؤدی حقیقی، مطابق ماده ۸۷ قانون مالیات‌های مستقیم، درخواست استرداد اضافه‌پرداختی بابت مالیات حقوق خود را به صورت کتبی ارائه دهد.

توجه: مرجع اقدام در خصوص کسر هزینه‌های درمانی، مراقبت و توان‌بخشی معلولان و بیماران خاص و صعب‌العلاج، پرداختی توسط حقوق‌بگیران بابت معالجه خود و افراد تحت تکفل آنان، اداره امور مالیاتی محل دریافت مالیات بر درآمد حقوق آنان است.

حقوق‌بگیران پس از پایان سال و انجام هزینه‌ها، می‌توانند با ارائه نسخ اصلی، گواهی و اسناد و مدارک تأییدشده مربوط به هزینه‌های مذکور، از اداره امور مالیاتی مربوطه درخواست استفاده از تسهیلات مقرر در ماده ۱۳۷ قانون مالیات‌های مستقیم را بنمایند.

نکته: استنباط‌شده از بند ۴ بخشنامه شماره ۱۹۴۱۸/۴۳۸۵/۲۱۱ مورخ ۱۳۸۳/۱۱/۰۷ سازمان امور مالیاتی کشور.

در رابطه با حق ماموریت، یکی از موارد مهم در موارد مشمول مالیات، این است که در قانون به آن اشاره شده است. بر اساس بند ۶ ماده ۹۱ قانون مالیات‌های مستقیم، موارد مربوط به حق ماموریت در قانون مشخص شده است.

موارد معاف از مالیات و نکات مربوط به حقوق و مزایا

در قانون مالیاتی کشور، هزینه‌های مربوط به سفر و فوق‌العاده‌های مسافرتی که مرتبط با شغل باشند، به صورت مستقیم و صریح از مالیات معاف اعلام شده است. هرگاه در قانون کار به موضوع فوق‌العاده اشاره شده باشد، این مزایا شامل اضافه‌کار، فوق‌العاده نوبت‌کاری یا حق ماموریت، نیز از پرداخت مالیات معاف هستند.

در مورد حق اولاد، باید گفت که بر اساس قانون، این مزایا مشمول بیمه نمی‌باشند. اما در صورتی که حق اولاد در فیش حقوقی کارمند پرداخت شود، این مبلغ مشمول مالیات بر درآمد خواهد بود. بنابراین، شرکت‌ها هنگام ارسال لیست مالیات حقوق باید به این نکته توجه داشته باشند.

در رابطه با حقوق بازنشستگان، باید اشاره کرد که حقوق این افراد در حالت عادی از مالیات معاف است. اما اگر فرد بازنشسته در یک ارگان دیگر فعالیت داشته باشد و این فعالیت ثبت شده باشد، حقوق دریافتی از آن نهاد مشمول مالیات خواهد شد.

توجه: حقوق بازنشستگان در حالت کلی معاف از مالیات است، مگر در مواردی که فعالیت دیگری ثبت شده باشد.

حق مسکن نیز شامل مالیات بر حقوق و بیمه می‌شود. بر اساس بخشنامه شماره 466/99/1000 مورخ 27/1/1399 سازمان تأمین اجتماعی، کمک هزینه مسکن کارگران مشمول کسر حق بیمه است. در این بخشنامه آمده است که کارفرمایان باید هنگام تنظیم صورت مزد، مبلغ مربوط به مزایا مانند حق مسکن، خواروبار و پایه سنواتی را به همراه سایر اقلام مشمول کسر حق بیمه درج نمایند.

ملاحظات مربوط به حقوق و مزایای کارمندان و مالیات‌های مرتبط

در ستون‌های مربوط به ایام اشتغال و موارد مشابه، کارفرما باید نسبت به کسر حق بیمه متعلقه و پرداخت آن به شعبه ذی‌ربط اقدام نماید. همچنین، هر درآمد و مزایایی که در فیش حقوقی کارمند ذکر شود، شامل موارد مشمول مالیات بر حقوق است. از جمله این موارد، حق مسکن نیز مشمول مالیات بر حقوق و بیمه می‌باشد.

در رابطه با سنوات خدمت، معمولاً ابهاماتی برای برخی کارفرمایان وجود دارد. در صورت پرداخت حق سنوات در پایان دوره اشتغال و به میزان تعیین شده در قانون، یعنی معادل یک‌ماه حقوق، این مبلغ از پرداخت مالیات معاف است. همچنین، حق سنوات مشمول کسر و پرداخت حق بیمه نمی‌باشد. یکی از تخلفات رایج کارفرمایان، کسر مبلغی از حق سنوات تحت عنوان مالیات بر درآمد است که هیچ مستند قانونی ندارد و قانوناً تخلف محسوب می‌شود.

با اصلاحات انجام شده در بند 5 ماده 91، دیگر هیچ ابهامی درباره معاف بودن حق سنوات سالانه از مالیات وجود ندارد. هرچند اجرای قانون جدید از سال 95 اعلام شده است، اما بر اساس قانون قبلی، استدلال کارفرمایان در این زمینه ضعیف و غیرمستند بود و برخلاف اصول و موازین حقوقی و حقوق کار است.

با اصلاح بند 5 ماده 91 قانون مالیات‌های مستقیم، کارفرمایان موظف شده‌اند که بدون کسر مبلغی به عنوان مالیات، حق سنوات سالانه کارگران را پرداخت نمایند.

عیدی مشمول بیمه نیست، اما در مورد مالیات شروط خاصی وجود دارد. طبق قانون، عیدی یا پاداش پایان سال در صورتی مشمول مالیات است که در چارچوب قوانین مربوطه باشد.

تعیین معافیت‌های مالیاتی و بیمه‌ای در قانون مالیات‌های مستقیم

بر اساس قانون کار، مبلغ عیدی سالانه یا پاداش آخر سال باید از معافیت سالانه یک‌دوازدهم میزان معافیت مالیاتی موضوع ماده ۸۴ قانون مالیات‌های مستقیم تجاوز نکند تا از مالیات معاف باشد. مطابق بند ۱۰ ماده ۹۱ این قانون، اگر مبلغ عیدی بیش از این حد باشد، میزان مالیات تعیین‌شده از آن کسر می‌شود و مؤدی مالیاتی باید با مراجعه به کارپوشه مودیان مالیاتی، مالیات مربوطه را پرداخت کند.

در سال ۱۳۸۳، سازمان امور مالیاتی در بخشنامه‌ای اعلام کرد که تنها دو هفتم حق بیمه سهم کارگر قابل کسر از درآمد مشمول مالیات است. اما این بخشنامه در تاریخ ۱۱ تیرماه ۱۳۹۸ توسط دیوان عدالت اداری (رأی شماره ۵۹۱) ابطال شد. پس از آن، سازمان مجدداً همان معافیت دو هفتم را در بخشنامه‌ای دیگر مطرح کرد، اما هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در رأی شماره ۱۴۱۵ مورخ ۱۴۰۰/۶/۲ این بخشنامه را نیز باطل کرد.

در نتیجه، کل ۷ درصد حق بیمه سهم کارگر از مالیات حقوق معاف است.

همچنین، طبق ماده ۱۳۷ قانون مالیات‌های مستقیم، مؤدی می‌تواند هزینه‌های درمانی خود و افراد تحت تکفل شامل پدر، مادر، همسر، اولاد، خواهر و برادر تحت تکفل خود را از میزان مالیات سالانه خود کسر کند، مشروط بر اینکه این هزینه‌ها به تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسیده باشد. این ماده هیچ محدودیتی در میزان معافیت ندارد.

حق بیمه درمانی و معافیت‌های مربوطه

در مورد حق بیمه درمانی، باید توجه داشت که سازمان تامین اجتماعی در محاسبات خود، حق بیمه سهم کارگر را قائل نمی‌شود. نکته مهم این است که حق بیمه سهم کارگر، چون به‌عنوان هزینه درمان محسوب می‌شود، از مالیات حقوق معاف است. اما حق بیمه سهم کارفرما، که مربوط به امور بازنشستگی است و نه درمان، از مالیات حقوق معاف نیست.

برای بهره‌مندی از این معافیت، مبلغ حق بیمه تأمین اجتماعی سهم کارگر باید در قسمت «حق بیمه‌های درمان موضوع ماده ۱۳۷ قانون تأمین اجتماعی» ثبت شود. حق بیمه صادره، هزینه‌ای است که شرکت بیمه‌کننده برای بیمه کردن افراد دریافت می‌کند و بر اساس نوع بیمه، مقدار آن متفاوت است. هر شرکت بیمه بر اساس خدماتی که ارائه می‌دهد، حق بیمه دریافت می‌کند.

نکته: حق بیمه معوقه زمانی ایجاد می‌شود که کارفرما نسبت به پرداخت حق بیمه یا بیمه کردن کارمندان خود اقدام نکند. در این حالت، سازمان تامین اجتماعی با محاسبه حق بیمه معوقه، کارفرما را ملزم به پرداخت می‌کند.

در محاسبه حق بیمه معوقه، سازمان تامین اجتماعی معمولاً ۳۰ درصد از دستمزد فعلی کارمند یا کارگر را در نظر می‌گیرد و حق بیمه مربوط به ماه‌های پرداخت‌نشده را وصول می‌کند. این حق بیمه معوقه، جزو موارد مشمول بیمه و مالیات است و کارفرما باید آن را پرداخت کند.

سوالات متداول